Günümüzde internet, bize pek çok alanda avantajlar sunmaya ve hayatımızdaki önemini her geçen gün arttırmaya devam ediyor. Özellikle çocuklarda ve gençlerde internet kullanımının yoğun olduğu bilinen bir gerçek. Pandemi koşullarında eğitimin online olarak devam etmesi ve çocukların sosyal ortamlardan uzaklaşması, dijital ekran sürelerini kaçınılmaz olarak artırdı. Ancak sağladığı sınırsız olanakların yanı sıra internet, siber zorbalık gibi ciddi riskleri de beraberinde getiriyor.
Siber Zorbalık Nedir?
Siber zorbalık; dijital mecralar vasıtasıyla kasıtlı olarak birine zarar vermek anlamına gelmektedir. Tıpkı fiziksel ve sözel zorbalıkta olduğu gibi siber zorbalık da, çocuklara duygusal, zihinsel ve fiziksel açıdan derin zararlar verebiliyor.
Siber zorbalığa maruz kalan mağdurlar; taciz, aşağılama, küçük düşürme, utandırma, dışlama, korkutma ve şantaj gibi olumsuz davranışlarla karşı karşıya kalabiliyor. Bu davranışlar kısa mesaj, e-posta, sosyal medya platformları, online oyunlar ve çeşitli mesajlaşma uygulamaları aracılığıyla gerçekleştirilebiliyor.
Siber Zorbalığı Yüz Yüze Zorbalıktan Ayıran Farklar
Yüz yüze yapılan zorbalıklardan farklı olarak siber zorbalık, günün her saati ve internetin olduğu herhangi bir yerde gerçekleşebilir. Bu durumun yarattığı temel tehlikeler şunlardır:
Anonimlik: Saldırgan anonim bir kimlik arkasına saklanabilir.
Belirsizlik: Bir sonraki saldırının ne zaman geleceği tahmin edilemez.
Güvensizlik Hissi: Mağdur, kendi evinde dahi olsa sürekli baskı altında ve güvensiz hisseder.
Hızlı Yayılım: İnternet ortamındaki zarar verici içeriklerin (yorum, fotoğraf, video) kaldırılması zaman alabilir ve bu süre zarfında yüz yüze iletişimden çok daha hızlı bir şekilde yayılabilir.
Empati Yoksunluğu: Zorba, mağdurun yüzündeki acıyı veya zararı canlı olarak görmediği için davranışlarını daha acımasızca sürdürebilir.
Siber Zorbalık Örnekleri Nelerdir?
Siber zorbalık kendisini çok farklı biçimlerde gösterebilir. En sık karşılaşılan siber zorbalık örnekleri şunlardır:
Birinin kişisel bilgilerini, fotoğraflarını veya videolarını izinsiz yaymak.
Biri hakkında küçümseyici, korkutucu paylaşımlarda bulunmak veya asılsız söylentiler yaymak.
Online oyunlardan, sosyal medya gruplarından veya tartışmalarından kasıtlı olarak dışlamak.
Sahte hesaplar açarak başkalarının fotoğraflarını veya bilgilerini kullanmak.
Birini dijital ortamda bıktırıcı düzeyde takip ederek taciz etmek (Cyberstalking).
Çocuklar Üzerindeki Etkileri
Siber zorbalığın her an gerçekleşebilme ihtimali, çocuklarda “kaçacak hiçbir yerim yok” hissi uyandırabilir. Kimsenin kendisine yardım edemeyeceğini düşünen çocukta şu belirtiler gözlemlenebilir:
Duygusal Değişimler: Mutsuzluk, utanç, öfke ve yoğun yalnızlık hissi.
Fiziksel Belirtiler: Açıklanamayan fiziksel yorgunluk, uyku bozuklukları, karın veya baş ağrıları.
Akademik ve Sosyal Sorunlar: Okula gitmekte isteksizlik, ders başarısında düşüş ve daha önce yapmaktan hoşlandığı aktivitelere karşı ilgisizlik.
Çocukları Siber Zorbalıktan Nasıl Koruyabiliriz?
Dijital dünyada güvenli bir ortam oluşturmak ve çocuklarımızı korumak için ebeveynlere büyük sorumluluk düşüyor. İşte alabileceğiniz önlemler:
1. Dijital Okuryazarlık ve İletişim Bir telefon veya sosyal medya hesabına sahip olmadan önce, bu araçların nasıl kullanılması gerektiğiyle ilgili çocuklarla konuşun. Tanımadıkları kişilerden gelen istekleri kabul etmemeleri gerektiğini, rahatsız edici durumlarda “Engelle” ve “Şikayet Et” butonlarını nasıl kullanacaklarını öğretin.
2. Paylaşım Öncesi Düşünme Kişisel bir paylaşımda bulunmadan önce iyice düşünmeleri konusunda onları uyarın. İnternete yüklenen bir verinin tamamen silinmesinin zor olduğunu hatırlatın. Gelişim dönemine göre, paylaşım yapmadan önce size danışmalarını önerebilirsiniz.
3. Güven ve Açık Kapı Bırakmak Çocukların yaşadığı bu problem üzerine konuşmak kritik öneme sahiptir. Onlara şu mesajı net bir şekilde vermelisiniz: “Bu senin hatan değil ve yalnız değilsin.” Çaresizlik hislerine karşı onları sevdiğinizi, değer verdiğinizi ve çözümün her zaman mümkün olduğunu hissettirin.
4. Zorbalığı Beslememek Zorba davranışlara cevap vermeye çalışmak, çoğu zaman karşı tarafı teşvik eder. Bunun yerine o kişiyi engellemeleri gerektiğini hatırlatın.
5. Şaka ile Zorbalık Arasındaki Fark Sanal ortamda şaka ve zorbalık arasındaki çizgi bulanıklaşabilir. Eğer yapılan “şaka” kişiyi incitiyorsa ve durulması istendiği halde devam ediyorsa, bunun bir zorbalık olduğunu çocuğunuza anlatın.
6. Kanıt Toplamak Siber zorbalığa maruz kaldıklarında, hukuki süreçlerde veya platform şikayetlerinde kullanabilmek adına ekran görüntüsü almalarının öneminden bahsedin.
7. Teknoloji Molaları Siber zorbalığa sıklıkla geceleri maruz kalınabildiğinden, geceleri ailecek telefonları kapatma veya yatak odasından uzak tutma gibi kurallar geliştirebilirsiniz.
Unutmayalım ki; güvenli bir internet ortamı oluşturabilmek için hepimiz sorumluluk taşıyoruz. Çocuğunuzun hem mağdur olmaması hem de başkalarına zorbalık yapmaması için dijital empati yeteneğini geliştirmesine destek olun.
